نگاهی به 10 اثر ادبی مهم در زمینه دفاع مقدس

کتاب دا

شناسه : 478 07 مارس 2020 - 19:46 76 بازدید ارسال توسط : نویسنده : ادمین حفظ آثار منبع : پایگاه بصیرت و خبرگزاری حوزه
این کتاب روایت خاطرات سیده زهرا حسینی در بصره و خرمشهر است که توسط سیده اعظم حسینی تدوین و تنظیم شده است. سال ‌های محاصره خرمشهر توسط نیروهای عراقی محور مرکزی این کتاب را تشکیل می ‌دهد. بیان حوادث تکان ‌دهنده و شرح جزئیات به ‌اعتقاد اغلب کارشناسان، این کتاب را به ‌عنوان مهمترین و تأثیرگذارترین اثر در زمینه خاطره‌ نگاری دفاع مقدس معرفی کرده است. در همین رابطه رهبر معظم انقلاب می فرمایند: «کتاب «دا» که حقاً و انصافاً کتاب بسیار خوب و قابل طرح در سطح جهانی است، مربوط به بخش کوچکی از وقایع جنگ تحمیلی است و این نشان می‌دهد که هشت سال دفاع مقدس دارای ظرفیت تولید هزاران کتاب به منظور انتقال فرهنگ و ارزش‌های اسلامی و انقلابی به جامعه و جهان است ... این کتاب در گستره کشور هنوز شناخته نشده است؛ در حالی که چند صد هزار تا حالا چاپ کردید. اگر «دا» شناخته شود، میلیون‌ها نسخه از این کتاب فروش خواهد رفت و میلیون‌ها نفر از محتوای این کتاب بهره خواهند برد... شما هزار کتاب «دا» می‌توانید تولید کنید. «دا» یک رگه ارزشمند است که در معدن پیدا کردید، این راه را ادامه دهید.» (دیدار جمعی از مسئولان حوزه هنری و دست اندرکاران تولید و انتشار کتاب 20/2/1389)
کتاب دا
پ
پ

 

«دا» در لهجة کردی به معنای مادر است. راوی کتاب «دا» و خاطره نگار ان این اسم را به نشان سپاس و قدردانی از مادر راوی کتاب و تمامی مادران شهدا «دا» انتخاب کرده اند.

زهرا حسینی، راوی خرمشهری کتاب «دا» به هنگام اغاز جنگ دختری هفده ساله است. او در روزهای نخستین جنگ و به فاصله پنج روز پدر و برادرش را نبردهای خرمشهر از دست می دهد. زهرا به همراه خواهرش لیلا در غسالخانه ای در خرمشهر غساله زنان خرمشهری را به عهده می گیرد. خرمشهر در آستانه سقوط است؛ اما او به مانند بسیاری از مردم از شهر خارج نمی شود و حتی در مقاومت های خرمشهر شرکت می کند. ترکش به ستون فقراتش اصابت می کند و به شدت مجروح می شود.

اخرین مدافعان خرمشهری پس از مقاومتی دلیرانه از شهر خارج می شوند و خرمشهر به خونین شهر تبدیل می شود.

در حالی که زهرا حسینی در بیمارستانی در شیراز دوران سخت مجروحیت را طی می کند، خبر سقوط خرمشهر را به او می دهند.

رویای بازگشت به خرمشهر لحظه ای او را رها نمی کند تا اینکه خرمشهر در عملیات بیت المقدس آزاد می شود و راوی کتاب «دا» دوباره به خرمشهر بازمی گردد…

اینها بخشی از حوادث پر فراز و نشیب کتاب «دا»ست که ماجرای زندگی متلاطم و پرهیاهو، اما زیبا و خواندنی زهرا حسینی در روزگار سخت جنگ را روایت می کند.

اولین بار شهید مرتضی آوینی از زهرا حسینی خواست خاطراتش از نبردهای سخت خرمشهر را روایت کند تا این خاطرات برای همیشه حفظ شوند، اما ان روزها (اوایل دهه ۱۳۷۰) حسینی این درخواست را نپذیرفت؛ چون معتقد بود کارهایی را که برای رضای خدا انجام داده، نباید برای دیگران مطرح کند. زهرا حسینی هنوز هم صحبت های آن روز راوی روایت فتح و صدای گرم و محزونش را به یاد دارد که تلفنی از او خواهش کرد با بیان خاطراتش آن مقاومت ها را ماندگار کند. سرانجام هشت سال پس از شهادت سید مرتضی آوینی و گذشت بیست سال از سقوط خرمشهر، حسینی مهر سکوت از لب برداشت و خاطراتش را برای سیده اعظم حسینی، خاطره نگار کتاب «دا» بیان کرد تا در طول هفت سال (از اردیبهشت ۱۳۸۰ تا شهریور ۱۳۸۷) این خاطرات به نگارش درآید.

حاصل آن خاطرات شگفت آور، کتاب حجیم و قطور «دا»ست که تابستان امسال به همت دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزة هنری منتشر شد و با استقبال گستردة مخاطبان به چاپ های متعدد رسید (تاکنون این کتاب به چاپ سی و چهارم رسیده است و این روند همچنان ادامه دارد) و پیش بینی می شود در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران این کتاب به یکی از پرفروش ترین کتاب های نمایشگاه کتاب امسال تبدیل شود.

کتاب «دا» از زمان انتشار تاکنون با استقبال و تحسین بسیاری از هنرمندان و نویسندگان کشور مواجه شده است. برخی از اهالی سینما از جمله داریوش مهرجویی، تهمینه میلانی، ابراهیم حاتمی کیا، رخشان بنی اعتماد، بهمن فرمان آرا، مریلا زارعی، گوهر خیراندیش و… کتاب را ستوده اند. تهمینه میلانی که فیلم هایش فضایی زنانه دارد، برای ساخت فیلم سینمایی براساس کتاب «دا» اظهار تمایل کرده است و آن طور که در رسانه ها منعکس شده، میلانی مجوز ساخت فیلم را نیز از حوزه هنری گرفته است؛ هر چند که فیلم سازانی دیگر همچون داریوش مهرجویی و فرمان آرا هم تمایل خود را برای ساخت آثاری بر اساس کتاب اعلام کرده اند، اما زهرا حسینی، راوی کتاب، با وسواس و دقتی غریب، معتقد است اول باید مردم کتاب را بخوانند آن گاه فیلم آن، با هنرمندی کارگردانی آشنا به مسائل جبهه و جنگ ساخته شود.

«دا» علاوه بر چاپ های متعدد، در مدتی کوتاه توانست به عنوان برترین اثر ادبی سال از نگاه منتقدان ادبی و همچنین برترین اثر ادبی در حوزة کتاب دفاع مقدس انتخاب شود.

در شرایطی که برخی بر این اعتقادند که مردم کشور ما چندان اهل مطالعه نیستند و اگر هم مطالعه کنند کتاب انتخابی آنها از آثار ادبی جبهه و جنگ نخواهد بود، به نظر می رسد «دا» این نظریه را نقص کرد و نشان داد که چگونه یک کتاب می تواند به اثری جذاب و خواندنی برای مخاطبان تبدیل شود و تحسین آنان را برانگیزد.

دربارة دلایل موفقیت کتاب «دا» به سراغ چند تن از نویسندگان دفاع مقدس رفته ایم تا از نظر آن ها در این باره مطلع شویم.

لذت توام با تفکر

مرتضی سرهنگی، مدیر دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزة هنری که کتاب «دا» زیر نظر او تولید و منتشر شده است، در مراسم رونمایی کتاب گفت: من کتاب «دا» را قبل از چاپ خواندم و لذت بردم. حیف است که دیگران در این لذت سهیم نشوند. من فکر می کنم خانم حسینی با نوشتن این کتاب جنگش را کامل کرده است. سربازی که خاطرات زمان جنگش را نمی نویسد، جنگش را ناقص رها می کند و سربازی که خاطرات زمان جنگش را می نویسد، برای ابد، بیست ساله باقی می ماند حرف این آدم بیست ساله را، همة بیست ساله ها می فهمند.

این نویسنده دفاع مقدس با بیان اینکه صدام از مادران ایرانی شکست خورد، اظهار داشت: در جنگ های دفاعی[۲] دیگر کسی زن نیست، بچه نیست، پیرمرد و پیرزن نیست، همه با آنچه در دست دارند از کشورشان دفاع می کنند. یکی از مسائلی که دنیا برای جنگ با ما محاسبه نکرده بود، همین ناگهان سرباز شدن مردم بود. در جنگ های دفاعی، ناگهان همة مردم سرباز می شوند؛ پس همة ما یک باره سرباز شدیم و چاره ای جز این نداشتیم.

سرهنگی تصریح کرد: قیمت تمام شدة جنگ معلوم نیست، اما کتاب «دا» لذت همراه با تفکر را به ما می دهد و به همین دلیل این کتاب مورد استقبال واقع شده و مخاطبان بسیاری را جذب کرده است.

افتخار ادبیات دفاع مقدس

محسن مؤمنی، مدیر مرکز آفرینش های ادبی حوزة هنری و نویسندة دفاع مقدس در گفت وگوی با امتداد، علت موفقیت کتاب «دا» را خاطرات خارق العاده، منحصربه فرد و زیبای راوی کتاب می داند و می گوید: خانم حسینی به عنوان خاطره گوی کتاب، از ذهنی قوی، هوشی سرشار و دقتی عمیق برخوردار بوده و توانسته است حوادث را دقیق به ذهن بسپارد و پس از بیست سال، دقیق و کامل آنها را مطرح کند و خاطره نگار هم با صبر و حوصله و خوش ذوقی توانسته است آنها را به نگارش درآورد. نویسنده کتاب «در کمین گل سرخ» انتشار کتاب «دا» و استقبال گستردة مخاطبان از آن را افتخار ادبیات معاصر، به ویژه ادبیات دفاع مقدس می داند و معتقد است: انتشار این کتاب در سی ساله پس از پیروزی انقلاب، اتفاقی مبارک است. من قبل از چاپ کتاب آن را خواندم و پیش بینی می کردم این کتاب بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و اینچنین بر عرصه ادبیات ما بدرخشد.

مؤمنی با بیان اینکه جنگ هشت سالة ما، بیشتر از نگاه مردها دیده شده، فضای زنانة کتاب « دا» را یکی از دلایل موفقیت این کتاب می داند و می گوید: کتاب « دا» رشادت های یک زن را روایت می کند و چون نویسنده هم زن بوده، خوب توانسته است احساسات و عواطف و روحیات راوی را درک کند و یکدیگر را در تکامل کتاب کمک کنند.

قالب نو و بدیع

مجتبی رحماندوست، مشاور رییس جمهور در امور ایثارگران و نویسندة دفاع مقدس، با بیان اینکه کتاب « دا» بین خاطره و رمان نوشته شده است، می گوید: به نظر من کتاب «دا» تعریف نوینی از رمان را ارایه نموده است. این کتاب با تعاریف رایج غربی ها از رمان مغایرت دارد، اما دارای مهم ترین عنصر رمان که جذابیت است، می باشد و توانسته پاسخگوی نیاز ذائقة مخاطب مسلمان ایرانی باشد و او را با خود همراه کند. رحماندوست با بیان اینکه نمونة رمان خاطره در کشورهای دیگر هم وجود دارد، تصریح می کند: در کشورهای غربی، کتاب خاطرات برخی شخصیت های مهم سیاسی ورزشی و… چاپ می شود و مورد توجه هم قرار می گیرد، اما این جذابیت تحت تاثیر جاذبة شخصیت های کتاب است، نه جاذبة ادبی کتاب و مضمون آن. این نویسنده دفاع مقدس ادامه می دهد: قبل از چاپ کتاب «دا» کسی خانم حسینی را نمی شناخت، اما حوادث زندگی او آنقدر جذاب است که مخاطب را به دنبال خود می کشاند؛ بنابراین «دا» به خاطر محتوای جذابش با استقبال مخاطب مواجه شده است، نه قهرمان آن.

ژرفنای یک حماسه

حبیب احمدزاده، یکی دیگر از نویسندگان دفاع مقدس، معتقد است: کتاب «دا» داستان نانوشتة همة مردم ماست که سعی کرده ایم فراموشش کنیم؛ اما نمی توان این تراژدی ها را از حافظة یک ملت پاک کرد. کتاب «دا» خاطرات بی نظیری را روایت می کند و انسان را به ژرفنای یک حماسة تکرار ناپذیر می برد.

نویسنده «شطرنج با ماشین قیامت» صداقت و اخلاص راوی و نویسنده را مهم ترین ویژگی کتاب «دا» می داند و می گوید: این کتاب قدرت ایمان و اعتقاد را به ما نشان می دهد و الگویی مثل عصای موسی را به مخاطب یادآوری می کند و این که ایمان، گمشدة همة ماست و در روزهای سخت، مثل جنگ به کمکمان می آید و راه حل عملی و واقعی زندگی را نشانمان می دهد.

از نگاه راوی

اما زهرا حسینی، راوی کتاب «دا» به بچه های امتداد می گوید: ما وارد جنگ نشدیم. ما جنگ طلب نبودیم؛ این جنگ بود که وارد خانه های ما شد. ما زندگی معمولی خودمان را داشتیم که یک دفعه مورد تجاوز دشمن قرار گرفتیم و مجبور شدیم از خانه و شهر و کشورمان دفاع کنیم. رزمندگان ما در جنگ مظلومانه مقاومت کردند تا به پیروزی رسیدند، اما متاسفانه در مقطعی این مقاومت زیر سؤال رفت و ما به جنگ طلبی متهم شدیم.

حسینی، با بیان اینکه نقش برجستة زنان و خانواده در جنگ نادیده گرفته شده، معتقد است با وجود اینکه بار اصلی جنگ بر دوش زنان و خانواده ها بود، اما کمتر از نقش برجستة آنها گفته شده و شاید کتاب «دا» ادای دینی باشد به حضور و نقش زنان و خانواده ها در جنگ. راوی کتاب «دا» همچنین به علت روایت خاطراتش پس از سکوتی بیست ساله اشاره می کند و می گوید:

شهید آوینی به گمانم هنگام ساخت مستند «شهری در آسمان» که دربارة خرمشهر بود، متوجه شدند. من خاطرات زیادی از خرمشهر دارم. ایشان تلفنی با من تماس گرفتند و اصرار کردند که خاطراتم را روایت کنم. من راضی نشدم، چون معتقد بودم کاری را که برای رضای خدا انجام داده ام نباید مطرح کنم و بیست سال سکوت کردم، اما وقتی دیدم این سکوت به ضرر است، حاضر شدم خاطراتم را بیان کنم؛ چون من خودم شاهد آن مقاومت ها بودم و دیدم که آن جوان ها جنگ طلب نبودند و با چه هدفی رفتند و شهید شدند و با این خاطرات خواستم اثبات کنم ما جنگ طلب نبودیم و امیدوارم این وظیفه را به خوبی انجام داده باشم.

کتاب «دا» از زمان انتشار تاکنون با استقبال و تحسین بسیاری از هنرمندان و نویسندگان کشور مواجه شده است. برخی از اهالی سینما از جمله داریوش مهرجویی، تهمینه میلانی، ابراهیم حاتمی کیا، رخشان بنی اعتماد، بهمن فرمان آرا، مریلا زارعی، گوهر خیراندیش و… کتاب را ستوده اند. تهمینه میلانی که فیلم هایش فضایی زنانه دارد، برای ساخت فیلم سینمایی براساس کتاب «دا» اظهار تمایل کرده است و آن طور که در رسانه ها منعکس شده، میلانی مجوز ساخت فیلم را نیز از حوزه هنری گرفته است

سربازی که خاطرات زمان جنگش را نمی نویسد، جنگش را ناقص رها می کند و سربازی که خاطرات زمان جنگش را می نویسد، برای ابد، بیست ساله باقی می ماند حرف این آدم بیست ساله را، همة بیست ساله ها می فهمند. (مرتضی سرهنگی)

رحماندوست با بیان اینکه نمونة رمان خاطره در کشورهای دیگر هم وجود دارد، تصریح می کند: در کشورهای غربی، کتاب خاطرات برخی شخصیت های مهم سیاسی ورزشی و… چاپ می شود و مورد توجه هم قرار می گیرد، اما این جذابیت تحت تاثیر جاذبة شخصیت های کتاب است، نه جاذبة ادبی کتاب و مضمون آن.

اما زهرا حسینی، راوی کتاب «دا» به بچه های امتداد می گوید: ما وارد جنگ نشدیم. ما جنگ طلب نبودیم؛ این جنگ بود که وارد خانه های ما شد. ما زندگی معمولی خودمان را داشتیم که یک دفعه مورد تجاوز دشمن قرار گرفتیم و مجبور شدیم از خانه و شهر و کشورمان دفاع کنیم.

 

لینک دانلود مستقیم به زودی از همین پرتال

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

برای ارسال دیدگاه شما باید وارد سایت شوید.